Okul korkusu neden olur? Bu korkuyla nasýl baþa çýkýlýr? Çocuk okula gitmeye nasýl ikna edilir? Uzman Psikolog Feriha Þenkaya Dildar’dan okula hazýrlýk önerileri
Okullarýn açýlmasýna sayýlý zaman kala ailelerde hazýrlýklar baþladý. Peki ya çocuklar okula hazýr mý? Özellikle ilk kez okula gidecek olan çocuklardan söz ediyoruz. Okul korkusu neden olur? Bu korkuyla nasýl baþa çýkýlýr? Çocuk okula gitmeye nasýl ikna edilir? Tüm bu konularla ilgili ayrýntýlý bilgileri PSÝ Çocuk Aile Danýþma Merkezi’nden Uzman Psikolog Feriha Þenkaya Dildar veriyor…
Okul; çocuðun geliþiminde yürüme, konuþma gibi önemli aþamalardan biridir. Her yeni aþama gibi aile için ‘doðal bir hayat krizi’dir ve uyum gerektirir. Ýlkokula baþlama ile birlikte çocuk yeni ve karmaþýk bir sosyal çevreye girer, bir birey olarak toplumda yer alýr ve dýþ dünyaya açýlýr.
Uzmanlara göre, okula alýþma dönemi ortalama iki-üç hafta kadardýr. Bu dönemin saðlýklý bir þekilde geçirilebilmesi çocuðun okula ne kadar hazýrlýklý olduðu ile iliþkilidir. Okula baþladýðýnda çocuk; yeterli bedensel, zihinsel, ruhsal ve sosyal olgunluða eriþmiþse önemli sorunlar yaþanmaz.
Okula saðlýklý bir baþlangýç için;
Çocuðun anne-babadan ayrýlýp okula uyum saðlayacak kadar duygusal olgunluk düzeyine ve
Kendi yaþýna uygun öðrenme, kavrama yeteneklerine sahip olmasý gerekir.
Evden ayrýlabilme baþarýsýný gösteremeyen çocuklarýn okula uyumlarý zorlaþýr.
Dolayýsýyla okula korkuyla giden, hep evi düþünen bir çocuðun kendini ‘öðrenme’ye vermesi de kolay olmaz. Yeterli sosyal deneyimi olmamýþ, aileye aþýrý baðýmlý yetiþmiþ çocuklarýn uyum dönemini kolay aþamadýðý görülür.
Ýki-üç haftada uyumu gerçekleþtiremeyen çocuklarda okula tepki giderek artar ve okul saatlerinde çeþitli aðrýlarý, kusma gibi tepkiler görülürse ‘okul fobisi’ denilen sorunun geliþiyor olduðu düþünülür. Her çocukta belirtilerin türü ve þiddeti deðiþik olabilir. Ancak bunu aþmanýn yolu, öncelikle sevecen bir öðretmenin desteðiyle çocuðun okula gitmesi için kararlý ve kesin bir tavýr almaktýr. Okula gitmenin ertelendiði her saat problemin büyümesine yol açar. Bu nedenle çocuðun okula devamý için net bir tavýr alýnmalý ve mümkünse ilk günler tercih ettiði aile büyüðü ile okula hemen devamý saðlanmalýdýr.
Okula hazýr olmanýn, uyum saðlamanýn bir baþka etkeni de çocuðun kendi baþýna öðrenme olayýný gerçekleþtirebilmesine yetecek zihinsel yeteneklere sahip olmasý ve beklenen performansý gösterebilmesidir. Eðer bu noktada aile ve öðretmenlerin kuþkusu varsa bir uzmana baþvurmak yerinde olur. Çünkü psiko-pedagojik tedavi gerektiren her türlü sorun için erken taný ve tedavi çok önemli bir þarttýr. Aksi halde 'zaman içinde okula alýþýr' varsayýmý çok zaman kaybettirebilir.
Okula hazýrlýðý evde desteklemek için;
Çocuðunuzun bu yeni ‘sýnýrlarý’ olan kuruma alýþabilmesi için önceden onu hazýrlayýn. Aþama aþama onu okulun getireceði talepleri anlatýn.
Çocuðunuzun okula daha rahat uyum saðlayabilmesi ve sizden baðýmsýzlaþabilmesi için ona bazý sorumluluklar verin. Çocuðunuzun kendi kendine yemek yemek, tuvalet temizliði, eþyalarýný düzene sokmak gibi konularda baðýmsýzlaþabilmesi okula uyumunu hýzlandýracaktýr.
Çocuðunuzun dil geliþimini desteklemek için; resimli kitaplar okuyup sorular sorun, günlük hayatýnýzda onunla sohbet edin, renkleri ve gruplandýrmayý öðrenebilmesi için oyunlar oynayýn.
Okul öncesinde çocuðunuzun deðiþen aktivitelerle 30- 40 dakika masa baþýnda geçirebilmesi için uygun düzen ve materyaller saðlamaya çalýþýn. Oluþturacaðýnýz düzende mutlaka okuma-yazma etkinliklerini yapmak yerine çeþitli zihinsel oyunlar boyama, oyun hamuru, yap-boz gibi faaliyetler yapabilirsiniz. Tüm bu uðraþýlar okuma-yazmaya temel oluþturacak zihinsel uyaranlardýr.
Çocuðunuza bol kitap okuyun, karakterler, olaylar ve gerçek dünya arasýndaki benzerlik ve farklýlýklarý konuþun.
Görsel becerilerini geliþtirmek için gördüðünüz her þeyin (aðacýn, bulutun vs.) neye benzediðini konuþun, birlikte resmini çizmeyi deneyin. “Bu resimdeki benzerlikleri ya da farklýlýklarý bul", “ Burada ne gibi hatalar var" türünden sorular görsel ve düþünsel becerilerini baðlantýlandýrýr ve geliþtirir.
Çocuðunuzun sýralama becerilerini geliþtirin. Nesneleri, olaylarý, kelimeleri sýra ile hatýrlamayý öðretin. Matematik derslerine yatkýnlýðýný oluþturmak için onunla sayýlarla ilgili oyunlar oynayýn.
Ýlkokula baþlayan çocuklar daha önceki yýllarda hiç rastlamadýklarý kadar yapýlanmýþ bir öðrenme ortamýyla karþýlaþýr. Belirli bir süre ayný yerde oturmak, talimat almak, yerine getirmek, yeni sembol ve kavramlarla baþa çýkmak ayrýca da bu yeni ortamda sosyalizasyonu gerçekleþtirmek gibi çok önemli görevler üstlenirler.
Bütün bu beklenenlerle altý yaþ çocuðunun özelliklerini bir arada düþünmek aslýnda ilkokul birinci sýnýfýn hem çocuk hem de öðretmen için kolay olmadýðýný anlamaya yeter. Yuvanýn özgür ortamýnda oyun aðýrlýklý aktivitelerden ya da evdeki anne beraberliðinden sonra ilkokulun en ayýrýcý tarafý öðrenme aðýrlýklý ve yapýlanmýþ olmasýdýr. Bu nedenle disiplini öðretmekte çok acele etmemek gerekir, ‘ipi baþtan sýký tutmak' çocuðun daha sonrasýna iliþkin ciddi endiþeler yaþamasýna yol açabilir.
Çocuklarýn ebeveynleriyle daima beraber olamayacaklarýný öðrenmek için dürüst açýklamalara ve deneyimlere ihtiyaçlarý vardýr. Çocuðunuza ayrý olduðunuzda da mutlu ve güvenli hissedebileceðini ve bu ayrýlýðýn geçici olduðunu anlatýn.
Ýlk günlerdeki uyumu hýzlandýrmak ve olasý okul reddiyle baþa çýkmak için ebeveynlere öneriler
Çocuðunuzun okulla ilgili duygu ve endiþelerini ifade etmesine fýrsat tanýyýn. Eðer olumsuz duygularý varsa, dinleyin ve kabul edin. Çocuðunuzun okulla ilgili sorduðu sorulara dürüst ve detaylý cevaplar verin.
Çocuðunuzun okulla ilgili korkularý parmak emme, bebekçe konuþma ya da yataðýný ýslatma gibi birtakým problem davranýþlar olarak kendini gösterirse, sabýrlý olup bu davranýþlarý görmezden gelin, rutininizi bozmayýn ve okulla ilgili pozitif yaklaþýmýnýza devam edin.
Çocuðunuzun okulla ilgili (örneðin; tuvaleti bulamayacaðýný düþünmesi) spesifik bir korkusu varsa, onunla birlikte okula gidin ve korkusunun üstesinden gelmesine yardýmcý olun.
Çocuðunuza karþý sakin ve sabýrlý olmaya çalýþýn. Unutmayýn ki, okul onun için yepyeni bir deneyimdir ve birtakým problemler yaþamasý son derece doðaldýr.
Bunlarý biliyor muydunuz?
Uzmanlar tarafýndan yapýlan bir araþtýrmada ilkokul öðretmenleri, fiziksel olarak saðlýklý, dinlenmiþ, iyi beslenmiþ olmanýn, ihtiyaçlarýný, isteklerini, düþüncelerini ifade edebiliyor olmanýn, yeni aktivitelere karþý heyecanlý ve meraklý olmanýn okula hazýr çocuklarda görülen baþlýca özellikler olduðunu belirttiler.
Çocuk bakým ve ilgisine erken yaþta baþlamanýn okula hazýrlýk süresinde çok güçlü bir destekleyici faktör olduðu görüldü.
Anne ile kurulan pozitif iliþkinin, düþük oranla eleþtirinin ve daha az baskýcý davranýþýn okula hazýr olma ve ileriki zamanlardaki okul baþarýsýnda IQ ve sosyoekonomik durumdan çok daha etkili olduðu saptandý.
Yapýlan araþtýrmalara göre erkek çocuklarýnýn elle yapýlan aktivitelerde yazýlý aktivitelere oranla daha baþarýlý olduðu ortaya çýktý.
Okul reddinin yaygýnlýðý tüm okul çapýndaki çocuklar için yaklaþýk %1 ve kliniðe baþvuran tüm çocuklar için %5 olarak bildiriliyor. Okul reddi oraný kýz ve erkeklerde eþit olarak görülüyor.